Schapenbegrazing in het Paddenbroek
Het natuurreservaat Paddenbroek in Kluisbergen wordt nu reeds iets meer dan 10 jaar officieel beheerd door Natuurpunt, en wie zegt beheren, zegt ook maaien en begrazen. In het begin, voor en ook kort nadat het gebied in 2013 de officiële titel van reservaat kreeg, werd gekozen voor het Oost-Vlaamse roodbont rund, afkomstig uit de kudde van Ename. Toen die wegvielen, kregen we de mogelijkheid om Galloways in te zetten op het terrein. Beide rassen met hun eigen typische graasgewoontes en ook karakter. De Galloways werden een drietal jaar geleden verkocht door de eigenaar, de begrazing viel stil, en we zagen het gebied stilaan dichtgroeien, nog verder verruigen en de pitrus rukte snel op daar waar de runderen veelvuldig liepen.
Tijd dus om op zoek te gaan naar iets nieuws en vooral lichters. Zo kwamen we in najaar 2023 in contact met Yves Meulenijzer van Greensheep uit Maarkeldal. Na meerdere terreinbezoeken, afrasteren en wegwerken van de laatste pijnpuntjes werden op 10 oktober van dit jaar de eerste schapen op het terrein geplaatst. Aanvankelijk werd gekozen voor drie rassen (Hebridean, Houtlander en Voskoppen), elk met hun eigen graaspatroon en ook lievelingsvoedsel. Dit plan was echter van korte duur, want door enkele incidenten met loslopende honden waren we genoodzaakt om enkel verder te doen met het Hebridean-ras. Forse kerels, die zich ondanks hun kleine gestalte niet zomaar laten doen. In plaats van in paniek weg te lopen van een hond, gaan die rustig op een afstand de boel in de gaten houden. Dit bleek, nu enkele weken later, ook de juiste keuze te zijn en verdere incidenten bleven uit. Al zal de sensibilisering via onze Facebookpagina (‘Vrienden van het Paddenbroek’ voor de geïnteresseerden) en artikeltjes in de gemeenteboekjes ook hun steentje bijgedragen hebben. Het ras is uitermate geschikt voor dit soort gebieden en vraagt heel weinig verzorging. Schuilmogelijkheden hebben ze eigenlijk niet nodig, maar ze krijgen de ‘observatiehut’ ter beschikking als stal. Zolang de waterstand het toelaat, en drinkwater beschikbaar is, zullen ze in het gebied blijven. Een korte winterpauze acht ik wel nodig, daar ik uit ervaring weet dat het gebied tijdens de wintermaanden weleens volledig durft onder te lopen. In het voorjaar, ergens midden april, worden ze dan opnieuw verwacht om ons klein, maar rijk reservaat te helpen beheren.
Onze kudde werd gevormd door 3 afzonderlijke groepjes bokken samen te zetten. Een nieuwe leider werd gekozen door de kudde, en ja, het kon er soms hevig aan toe gaan. Niettegenstaande ze nog maar twee maanden in het gebied vertoeven, zijn er wel al enkele zaken op te merken. De grenzen van hun nieuwe koninkrijk, ’t is te zeggen de afrastering, werden volledig door hen in kaart gebracht en wat me daarbij vooral opviel, is dat alles, maar dan ook alles, tot op 1 één meter van de draad vakkundig afgegraasd werd. Netels, bramen en jonge boompjes moesten eraan geloven, wat voor mij al aangeeft wat ze voor de rest van het gebied zullen kunnen betekenen, ook in hoekjes waar de runderen weinig tot niet kwamen. Afhankelijk van de begrazingsdruk zullen gedurende het jaar schapen bijgezet en/of weggehaald worden. Dit alles door een nauwe opvolging en snelle reactie van Yves samen met het beheerteam. De bedoeling is namelijk om het gebied weer open te krijgen, weliswaar niet over de totale oppervlakte. Want waar we met de runderen kozen om het volledige gebied te begrazen, zal dit nu beperkt zijn tot iets meer dan 2 ha, ook om praktische redenen. Voor de andere stukken krijgen we sinds een tweetal jaar hulp van onze bever. Door ze lang in het gebied te houden, gaan we met korte vegetatie de winter in. Dit, in combinatie met een iets verhoogde waterstand geregeld via de kantelsluis, zorgde enkele jaren geleden voor iets wat ik al sinds mijn jeugdjaren niet meer gezien had: tot wel 300 watersnippen! Elke stap deed er wel enkele opvliegen. Daar wordt een mens gelukkig van.
Grazers doen niet alleen heel nuttig werk, maar zorgen ook voor extra natuurbeleving in het natuurreservaat. De schapen werden dan ook enthousiast verwelkomd door de vele fotografen en wandelaars. Op Facebook kregen we veel positieve berichtjes en de fotogenieke schapen haalden zelfs onmiddellijk het AVS–weerbericht.
Wil je ze zelf eens aan het werk zien, breng gerust een bezoekje aan het Paddenbroek. Er is altijd wel iets te zien, of gewoon om eens het kopje leeg te maken.