Als je tijdens een nachtelijke wandeling in je tuin opgeschrikt wordt door een gesnurk, is de kans groot dat je te maken hebt met een egel. Je mag je dan gelukkig prijzen want in meer dan de helft van de landen waar de West-Europese egel voorkomt, is hij in aantal afgenomen. Daarom wordt hij op de rode lijst van de natuurbeschermingsorganisatie International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) nu zelfs geclassificeerd als ‘bijna met uitsterven bedreigd’! Intensieve landbouw, verlies aan leefgebied, steeds meer wegen, meer auto’s op die wegen, versnippering (onder andere met tuinafsluitingen), afname insecten, vergiftiging, … het zorgt er allemaal voor dat de egel steeds zeldzamer wordt. Ook robotmaaiers die ’s nachts actief zijn veroorzaken veel slachtoffers. Ondertussen namen producenten verschillende maatregelen[1] om de toestellen vriendelijker voor egels te maken. Toestellen met pivoterende messen, beschermende platen en voorwielaandrijving maken minder slachtoffers, maar vooral de jonge egels (met een gewicht lager dan 200 g) blijven kwetsbaar.
Opvangcentra krijgen ook steeds meer zieke egels binnen. De egelziekte is een bacteriële infectie die zorgt voor wonden op en rond de kop, gezwollen poten, onderhuidse abcessen en zweertjes. Het wordt nog erger wanneer vliegen hun eitjes in deze wonden leggen en er vervolgens maden uitkomen. Egels met deze aandoening zijn vaak heel erg verzwakt en zelfs met de best mogelijke zorg raakt een groot aantal onder hen er niet meer bovenop. Zie je overdag een egel rondscharrelen, dan is dat trouwens een slecht teken want egels zijn normaal enkel actief in de schemering en ’s nachts. Dergelijke dieren kan je best naar een opvangcentrum brengen.
Uit Deens onderzoek[2] bleek dat de egels er in woonwijken normaal gesproken tien tot 14 tuinen per nacht bezoeken. Hier eten ze een grote verscheidenheid aan prooien, voornamelijk insecten, slakken, naaktslakken en wormen. Het zijn ook aaseters die zich tegoed doen aan allerlei dode dieren. Ze kunnen echter ook grotere levende prooien aan, zoals jonge vogels die uit hun nest zijn gevallen of amfibieën zoals salamanders en kikkers. Het zijn uitstekende zwemmers en ze vangen soms vissen in tuinvijvers. Ze lusten eieren en deinzen er niet terug om ook je (niet afgesloten …) kippenhok binnen te dringen. In mijn tuin laten ze zich ook soms verleiden door de graanmengeling die ik gebruik in de vangkooi met inloop voor ratten. Egels kauwen soms ook op de uitwerpselen van vossen en likken het speeksel daarna op hun stekels, waarschijnlijk om hun geur te maskeren tegen roofdieren.
Bij een ander onderzoek naar egels bleek dat rodenticiden, insecticiden en herbiciden respectievelijk in 84, 43 en 50% van de dieren werden aangetroffen. Bij de 115 onderzochte egels werd bij 79% meer dan één bestrijdingsmiddel gedetecteerd met tot negen van de 19 onderzochte stoffen in één dier. Bromadiolon werd het meest aangetroffen en in de hoogste concentraties. Bromadiolon is een sterk anticoagulerend rattengif.
Bij de aanleg en onderhoud van je tuin kan je zelf rekening houden met egels. Gebruik (uiteraard …) geen pesticiden en voorzie rommelhoekjes en overwinteringsplaatsen.
Voor meer informatie over de egel en tips om egels te helpen zie:
https://www.natuurpunt.be/natuurinfo/tuintips/wat-kan-je-doen-voor-de-egel-in-je-tuin
- RASMUSSEN S.L., BERG T.B., DABELSTEEN T. & JONES O.R. – The ecology of suburban juvenile European hedgehogs (Erinaceus europaeus) in Denmark – Ecology and Evolution. 9:13174–13187, DOI: 10.1002/ECE3.5764
- RASMUSSEN S.L., ROSLEV P., NIELSEN J.L. PERTOLDI C. & VORKAMP K. – Pesticides in the population of European hedgehogs (Erinaceus europaeus) in Denmark – Front. Vet. Sci. 11:1436965, doi: 10.3389/fvets.2024.1436965