Wie biedt er (nog) minder?

door | 30 mrt 2026 | Opinie

Wie biedt er (nog) minder?

Voor wie geïnteresseerd is in natuur en milieu is het volgen van het nieuws tegenwoordig geen pretje. Zo was er op 19 januari in De Afspraak een opmerkelijke uitspraak van econoom Peter De Keyser, die stelde dat het volgens hem simpel is: “Het is of kiezen voor minder koolstofdioxide, of kiezen voor meer militairen.” De klimaatcrisis wordt door velen nog steeds als een ondergeschikt probleem gezien en bestrijding ervan als een overbodige luxe. Opvallend was de lauwe reactie van de andere gasten, die wel iets mompelden als “dat is niet waar”, en moderator Bart Schols ging er al helemaal niet op in.

Uit een studie van de Christelijke Mutua­liteiten, CM1, blijkt dat heel wat jongeren zich angstig, boos of wanhopig voelen over de gevolgen van de klimaatverandering. Het gebrek aan daadkracht voedt bij hen het wantrouwen in de politiek. Dat is dan ook een van de redenen dat een groot deel van de jongeren bij de vorige verkiezingen thuisbleef of blanco stemde (De Morgen, 15-01-20262). Sommige politici zien in de jeugd blijkbaar vooral toekomstige militairen. Die militairen kunnen later misschien ingezet worden als er na een volgende klimaatramp opnieuw moet opgeruimd worden …

Over het erg warme en extreem droge 2025 nog deze cijfers: in Europa vielen er naar schatting 16.500 doden door de klimaatopwarming3 en het leidde tot 43 miljard4 euro aan verliezen voor de Europese economie.

In het debat rond de Mercosur-handels­overeenkomst wordt door de landbouw steeds opnieuw verwezen naar het ‘ongelijk speelveld’, waarbij de landbouwers in de Mercosur landen aan minder controle onderworpen zijn dan hier. Aangezien de landbouw zich een duurzaam imago aanmeet, én omdat ze schermen met de volksgezondheid, zou je verwachten dat de landbouworganisaties dan voor de productie in die landen dezelfde voorwaarden als hier vragen. In plaats daarvan eisen ze echter een versoepeling van de regels in Europa. Eerder werd reeds het EU-voorstel om het gebruik van pesticiden tegen 2030 te halveren, ingetrokken. Bovendien wil de EU-Commissie ook nog de toelatingsregels voor bestrijdingsmiddelen vereenvoudigen, met uitzondering van de gevaarlijkste. Momenteel worden bestrijdingsmiddelen in Europa toegelaten op basis van wetenschappelijk onderbouwde risicobeoordelingen, met meestal een herziening elke tien jaar. Deze herbeoordelingen zijn cruciaal om nieuwe wetenschappelijke inzichten mee te nemen. Het voorgestelde afschaffen van die herbeoordeling vormt een ernstig risico voor mens en milieu. Zonder automatische toetsing kunnen potentieel schadelijke stoffen onbeperkt op de markt blijven, terwijl negatieve gezondheidseffecten vaak pas na langdurig gebruik zichtbaar worden.

Een analyse5 van 1705 studies wereldwijd erkende dat een vermindering van het gebruik van pesticiden invloed heeft op de voedselproductie, maar concludeerde tevens “dat hun universele impact op verschillende taxa betekent dat het huidige gebruik ervan waarschijnlijk niet duurzaam is voor de moderne landbouw. Tenzij er veranderingen plaatsvinden, blijft het risico van ernstige, onverwachte en langdurige gevolgen voor de biodiversiteit en het functioneren van ecosystemen onaanvaardbaar hoog.” Een onderzoek6 naar de Nederlandse landbouw leert dat hoewel het huidige Nederlandse landbouwsysteem grote economische voordelen oplevert (€ 13,3 miljard), het ook hoge kosten met zich meebrengt voor de samenleving (€ 18,6 miljard), wat resulteert in een netto negatief effect. Die kosten – de uitstoot van broeikasgassen, stikstof, negatieve effecten op biodiversiteit en volksgezondheid, waterverbruik, … – worden afgewenteld op de maatschappij. Belangrijke opmerking hierbij is dat het niet de landbouwers zijn die de grootste winst opstrijken.

Als klap op de vuurpijl plant de Europese Commissie een stresstest van de Vogel- en Habitatrichtlijn – van fundamenteel belang voor de natuurbescherming – en een evaluatie van de Kaderrichtlijn Water in 2027. Als de evaluatie aantoont dat de huidige regels de ontwikkeling van landbouw en ondernemingen te sterk afremmen, moet Europa volgens Wouter Beke (CD&V) bereid zijn om “bij te sturen en de wetgeving werkbaarder te maken”.

In De Afspraak van 23 januari pleitte ook CD&V-voorzitter Mahdi voor een ‘versoepeling’ van de regels in verband met de habitatrichtlijn. En wat hem betreft, mag meteen ook het stikstofakkoord op de schop. Dat hij ook Mexico verkeerdelijk tot de Mercosur-landen rekende, is bij deze een detail. Ook zijn partijgenoot Bart Dochy etaleerde de CD&V-(mis)kennis van natuur door te stellen dat “Als natuurgebieden echt zo gevoelig waren, dan waren ze al lang verdwenen” (Het Nieuwsblad, 8-02-20267). Als de landbouw het echt zo moeilijk heeft, was die dan ook al …? Dat Mahdi vindt dat uitgerekend zijn partij staat voor het klimaat en het milieu (De Morgen, 14-2-20268) “met de overtuiging dat wij de wereld in een minstens even goede staat aan de volgende generaties moeten doorgeven” klinkt bij deze nogal wrang.

Nog opmerkelijk inzake Mercosur is dat de landbouw het gelijke speelveld tot nu niet eiste voor soja. Soja is levensnoodzakelijk voor onze vervuilende vleesindustrie en wordt al jaren nagenoeg importvrij ingevoerd uit onder andere Brazilië, een van de Mercosur-landen. Een deel van die soja is zodanig genetisch gemanipuleerd dat het bestand is tegen het massale gebruik van de onkruidverdelger glyfosaat. Bovendien veroorzaakt de teelt van soja op grote schaal ontbossing. Bij die invoer worden dus blijkbaar geen vragen gesteld … Selectieve verontwaardiging, als het maar goedkoop is.

Over pesticiden valt er overigens altijd wel iets nieuws te vertellen. Een uitgebreide statistische studie in Frankrijk9 onderzocht het verband tussen pesticiden en de aantallen vogels. In Frankrijk kan je per postcode opzoeken hoeveel pesticiden er verkocht werden. In de studie brachten de onderzoekers de aankoop van 242 werkzame stoffen in verband met de aantallen van 64 veelvoorkomende vogelsoorten in landbouwgebieden. Voor 84,4% van de soorten was er een negatief verband met de hoeveelheid pesticiden. Dit resultaat wijst op een wijdverbreide negatieve impact van milieuverontreiniging, die ook gewone vogelsoorten treft die in landbouwgebieden foerageren.

In Frankrijk bestaat er sinds 2020 het ‘Fonds d’idemnisation des victimes de pesticides’ (FIVP). Het fonds haalt zijn inkomsten uit belastingen op pesticiden. In 2024 betaalde dit fonds een totaal van 18,7 miljoen euro aan schadevergoedingen uit. De aanvragen voor directe blootstelling aan pesticiden stegen met 42,8%, die voor prenatale blootstelling met 100%. In de lijst met beroepsziekten gelieerd aan de landbouw staan onder andere de ziekte van Parkinson, twee soorten prostaatkanker en bloedkanker. In de VS trekt Bayer 8,29 miljard euro uit om rechtszaken van kankerpatiënten rond de onkruidverdelger Roundup met glyfosaat te schikken. Maar elk nadeel heeft zijn voordeel: na deze bekendmaking steeg het aandeel van Bayer op de beurs met 7,6%. (Vilt Nieuwsbrief, 19-02-2026).

Bij ons antwoordde minister van Omgeving voor Landbouw Brouns op een parlementaire vraag van 24-10-2025 in dat verband als volgt: “Wat betreft Parkinson is de conclusie van deze studie10 dat het beschikbare bewijsmateriaal op een gering, maar vrij consistent verband wijst tussen blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen en de ziekte van Parkinson.”

Volgens de rechtbank van Brussel heeft Vlaanderen bepaalde Europese verplichtingen over gewasbeschermingsmiddelen dan weer niet volledig omgezet in de eigen wetgeving. Bij een correcte omzetting zouden landbouwers die mest of gewasbescherming gebruiken nabij een Natura 2000-gebied moeten aantonen dat dit geen schadelijke impact heeft.

Zoals de auteurs van de eerdere studie11 het stelden: “Onze bevindingen wijzen erop dat de lage kosten van pesticiden geen rekening houden met de verborgen kosten voor wilde diersoorten en ecosystemen. Dit maakt duurzame praktijken financieel minder aantrekkelijk voor boeren, die mogelijk pesticiden blijven gebruiken als preventieve maatregel.”

Voor wie meer wil weten over alles wat met pesticiden te maken heeft, is er het boek ‘Het pesticidenparadijs, Over de impact van bestrijdingsmiddelen, verstrengelde belangen en misbruikte wetenschap’ van Dirk de Bekker, uitgeverij De Arbeidspers, ISBN 978 90 295 5343 8/NUR 32, € 22,99

  1. https://visie.net/artikel/jongeren-voelen-angst-voor-de-klimaatcrisis-maar-ze-zijn-vooral-boos ↩︎
  2. https://krant.demorgen.be/titles/demorgen/7927/publications/2660/pages/1/articles/2434301/1/2 ↩︎
  3. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/16/wetenschappers-berekenen-klimaatverandering-veroorzaakte-7-op-d/ ↩︎
  4. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/15/extreem-weer-in-zomer-van-2025-kost-europa-43-miljard-euro/ ↩︎
  5. WAN N-F., FU L., DAINESE M., PØDENPHANT KIÆR L., HU Y-Q., XIN F., GOULSON D., WOODCOCK B.A., VANBERGEN A.J., SPURGEON D.J., SHEN S. & SCHERBER C. (2025) – Pesticides have negative effects on nontarget organisms – Nature Communications, doi.org/10.1038/s41467-025-56732-x ↩︎
  6. DELOITTE (2025) – The Hidden Bill: An analysis of the societal costs of Dutch agriculture today versus alternative systems – rapport ↩︎
  7. https://www.nieuwsblad.be/politiek/parlementslid-bart-dochy-cdv-als-natuurgebieden-echt-zo-gevoelig-waren-dan-waren-ze-al-lang-verdwenen/128906622.html ↩︎
  8. https://krant.demorgen.be/titles/demorgen/7927/publications/2686/pages/54/articles/2454627/54/1 ↩︎
  9. MONNET A-C., CAIRO M., DEGUINES N., JIGUET F., VIMONT M., FONTAINE C. & PORCHER E. (2026) – Common birds have higher abundances in croplands with lower pesticide purchases – Proc. R. Soc. B 293: 20252370, doi.org/10.1098/rspb.2025.2370 ↩︎
  10. Federaal Reductieplan voor Gewasbeschermingsmiddelen (2021) – Monitoring of the chronic health effects from the use of Plant Protection Products (PPP) ↩︎
  11. WAN N-F., FU L., DAINESE M., PØDENPHANT KIÆR L., HU Y-Q., XIN F., GOULSON D., WOODCOCK B.A., VANBERGEN A.J., SPURGEON D.J., SHEN S. & SCHERBER C. (2025) – Pesticides have negative effects on nontarget organisms – Nature Communications, doi.org/10.1038/s41467-025-56732-x ↩︎