Uit de recent verschenen Rode Lijst blijkt dat iets meer dan de helft van de bijensoorten op ons grondgebied verdwenen is of min of meer bedreigd is. Uit dit rapport blijkt ook dat hommels van alle wilde bijen er het slechtst aan toe zijn. Van de 31 soorten die begin 20ste eeuw in België rondvlogen, zijn er nu nog maar 10 soorten die niet bedreigd of kwetsbaar zijn. Onze bekendste wilde bijen zitten dus serieus in de problemen. Gelukkig beginnen meer en meer tuiniers te beseffen dat zij ook een bijdrage kunnen leveren. De eigen tuin móét hommelvriendelijker worden. Maar hoe begin je hier aan? De eerste vereiste daarbij is alvast om geen pesticiden te gebruiken!
Vroege vogels
Hun dikke beharing maakt dat hommels zich goed hebben aangepast aan koelere temperaturen in het voorjaar, waardoor ze al vroeg in het jaar uit winterslaap komen.
In februari en maart zijn het de koninginnen zelf die op zoek gaan naar voedsel om hiermee de eerste werksters groot te brengen. Een goede start is het halve werk en dat is ook zo voor hommels. Hoe makkelijker en efficiënter dit kan gebeuren, hoe beter dit is voor het succes van het nest.
Een echte magneet voor hommels én bijen vroeg in het voorjaar is eigenlijk winterheide, al lang niet meer in de mode, maar je kan die nog hier en daar terugvinden in voortuinen. Tegenwoordig zijn bloembollen meer in en ze zijn een mooie aanvulling voor tuinen. En ze zullen zeker bezocht worden door hommels, maar echte trekpleisters zijn het niet. Je verliest er echter geen plaats mee in je border en gazon, dus je kunt ze zeker gebruiken, en dan bij voorkeur de biologische bloembollen. Vooral krokus en blauwe druifjes zijn erg in trek bij hommels.
Bomen en struiken
De echte toppers in het voorjaar zijn bloeiende bomen en struiken. Door verschillende soorten te combineren, kan je voor een lange periode voedsel voorzien voor hommels. Typische voorjaarsbloeiers zijn de verschillende soorten fruitbomen, sleedoorn, meidoorn en gele kornoelje.
Ook wilgen en veldesdoorn, zijn heel interessant. Wilgen zijn bijzonder belangrijk voor heel wat bijen, niet alleen voor hommels. Belangrijk om te weten is dat wilgen tweehuizig zijn: mannelijke wilgen produceren stuifmeel en vrouwelijke wilgen nectar. Aangezien hommels vooral stuifmeel nodig hebben om hun nageslacht groot te brengen, zijn mannelijke wilgen het belangrijkste.
Ook voor kleine tuinen zijn er zeker mogelijkheden, want veel van onze inheemse struiken kunnen goed tegen (drastisch) snoeien of blijven relatief klein. Bij fruitbomen zijn er dan weer mogelijkheden om te kiezen tussen struikvormen of halfstambomen die kleiner blijven. Ook behoren leivormen tot de mogelijkheden; die kan je bijvoorbeeld tegen een kale muur planten.
Bloemrijke, schaduwrijke plekjes
De schaduwrijke plekjes onderaan de struiken en bomen mag je zeker niet zien als verloren ruimte. Heel wat voorjaarsbloemen gedijen juist op deze plekken en kunnen voor extra bloei en voeding zorgen. Eén van de vroegste bloeiers van het jaar is de sleutelbloem, waarvan de stengelloze sleutelbloem al bloeit vanaf februari. Deze valt mooi te combineren met andere leuke schaduwplanten zoals ongevlekt (of gevlekt) longkruid, look-zonder-look en bosandoorn, waardoor je een opeenvolging krijgt van bloeiperiodes.
Tuiniers die niet zo’n probleem hebben met iets dominantere planten kunnen kiezen om eventueel gele dovenetel of kruipend zenegroen aan te planten. Beide zijn bodembedekkende planten die moeilijker te combineren zijn met andere planten, maar wel in trek zijn bij hommels en andere bijen. Kruipend zenegroen kan ook gebruikt worden als bodembedekker op zonnige plekken in de tuin, maar gedijt het best op licht vochtige bodems.
Maak van je gazon een buffet
Naarmate de lente vordert en er minder bloesems zijn, worden kruiden steeds belangrijker voor hommels. In april en mei zijn er al heel wat werksters actief en groeien de nesten stilaan naar hun piek toe. De vraag naar voedsel is dan ook heel groot. Gazons hebben het potentieel om aan een groot deel van die vraag te voldoen als we bewust minder maaien. Vanaf april komen overal de paardenbloemen in bloei en die zijn voor heel wat wilde bijen een zeer belangrijke bron van voedsel, dus ook voor hommels. De paardenbloemen niet maaien is dus de boodschap.
Na de paardenbloem verschijnt er nog een andere belangrijke bloem voor hommels in je gazon, namelijk witte klaver. Ook weer zo’n plantje dat je best koestert, zeker omdat het beter tegen hitte bestand is en je gazon zo langer groen blijft in een droge, hete zomer.
Hommels in de siertuin
Sierborders zijn vaak ontworpen om vanaf de zomer te schitteren, wanneer mensen regelmatiger in de tuin vertoeven. Omdat hommels vooral vliegen tussen maart en juli, is het echter belangrijk dat borders niet enkel in de zomer bloeien.
Plant dus zeker ook een aantal sierplanten die bloeien vanaf mei en combineer die met later bloeiende varianten. Zo kan je bijvoorbeeld bossalie ‘Mainacht’ combineren met ‘caradonna’. De cultivar Mainacht heeft een uitbundige bloei in mei met daarna wat herbloei; Caradonna is dan weer een echte zomerbloemer. Voor hommels is een plant zoals kattenkruid ook heel interessant: cultivars zoals ‘Junior walker’ en ‘Dropmore’ hebben een heel lange bloeiperiode. Ook lavendel is een klassieke hommelmagneet. Door daarnaast ook sieruien (Allium) – die bloeien in mei en juni – toe te voegen aan je borders, zorg je ook voor extra bloei tijdens deze cruciale maanden voor hommels.
Paradijs in de moestuin
De intensivering van de landbouw is allicht de grootste oorzaak van de achteruitgang van de hommels. Vóór de komst van kunstmest was het gebruik van groenbemesters zoals klavers alomtegenwoordig. Door rotatieteelt werden er elk jaar wel verschillende velden ingezaaid met groenbemesters om de bodemvruchtbaarheid te vergroten. Rode klaver was één van die groenbemesters en van groot belang voor heel wat hommels, waaronder verschillende zeldzame soorten. Het opnieuw hanteren van rotatieteelt samen met het gebruik van groenbemesters zou hommels een echte boost geven. Dus zaai elk jaar zeker één stuk van je moestuin in met rode klaver, inkarnaatklaver of luzerne.
Verder zijn de meeste (mediterrane) kruiden ook leuk voor hommels, leg dus zeker een kruidentuintje aan in de moestuin of bij je terras. Voorbeelden zijn hyssop, tijm, bieslook, rozemarijn en wilde marjolein.
Door aan de slag te gaan met deze tips maak je van je tuin een hommelparadijs. Maar ook de andere wilde bijen zullen naar je tuin komen, alsook een hoop vlinders natuurlijk. En voor je het goed beseft, heb je een tuin vol leven.
Op 6 en 7 juni vindt in Vlaanderen het hommelweekend plaats. Ook bij ons zijn er verschillende activiteiten, zie daarvoor de kalender.
Op https://www.natuurpunt.be/werkgroepen/aculea-0/hommelweekend kan je een zoekkaart voor de meest voorkomende soorten downloaden.
Meer soorten vind je via de zoekkaart https://kenniscentruminsecten.nl/wp-content/uploads/2024/11/Zoekkaart_hommels.pdf