Het is ondertussen genoegzaam bekend dat de landbouw de voornaamste oorzaak is van de achteruitgang van de biodiversiteit. Het massale gebruik van pesticiden speelt daarbij een belangrijke rol. Pesticiden zijn niet alleen terug te vinden in de bodem, het grond- en oppervlaktewater, maar ook in de lucht.
Bij onderzoek1 in Europa werden in totaal 58 pesticiden waargenomen in de atmosfeer. Op basis van de concentraties in de vrije troposfeer, dat is de onderste laag van de atmosfeer, en op locaties in het Noordpoolgebied werden daarbij 22 pesticiden geïdentificeerd die vatbaar zijn voor langeafstandstransport in de atmosfeer. Daarbij waren er 15 stoffen die zijn goedgekeurd voor gebruik in de landbouw in Europa, maar ook 7 verboden stoffen. Opvallend is dat vanwege zijn persistentie atrazine in de lucht blijft circuleren, zelfs 25 jaar na het verbod in Europa. Het potentiële risico voor het milieu en de menselijke gezondheid blijkt ook uit het feit dat van de pesticiden die zijn aangemerkt als vatbaar voor transport op lange afstand er 2 kankerverwekkend zijn, 6 genotoxisch, 10 hormoonontregelend en 9 schadelijk voor voortplanting of nageslacht. De wetenschappers wijzen erop dat het atmosferische transport en de persistentie van pesticiden zijn onderschat en dat de risicobeoordeling ervan moet worden verbeterd.
Ook naar pesticiden in de waterdruppels in de wolken deed men onderzoek. Op de top van de Puy de Dôme in de Auvergne (Frankrijk) hebben wetenschappers gedurende twee jaar en in verschillende seizoenen letterlijk wolken ‘opgezogen’ met behulp van een apparaat dat het water uit de wolken kan opvangen. De resultaten2 tonen de aanwezigheid aan van tweeëndertig stoffen, waaronder herbiciden, insecticiden, fungiciden, additieven, biociden en hun transformatieproducten. De helft van de monsters vertoonde bovendien totale concentraties van pesticiden die hoger waren dan de Europese normen voor drinkwater. Volgens schattingen van de onderzoekers zouden de wolken op lage en gemiddelde hoogte boven Frankrijk tussen de zes en honderdveertig ton pesticiden kunnen bevatten.
Sommige van de pesticiden die in de wolken zijn aangetroffen, zijn niet meer toegestaan in Europa. Dit betekent dat pesticiden vanuit landen waar ze nog steeds worden gebruikt en zijn toegestaan, in de atmosfeer en in de wolken terecht kunnen komen. Ook deze resultaten lijken dus te bevestigen dat pesticiden over lange afstanden door de atmosfeer worden getransporteerd. Bovendien zou er ook een verband kunnen bestaan met het gebruik van grondwater voor irrigatie in de land- en tuinbouw. De verontreiniging van het grondwater met verboden, maar persistente pesticiden is algemeen bekend en het feit dat deze door irrigatiepraktijken weer aan de oppervlakte komen, zou ook de verklaring kunnen zijn van hun aanwezigheid in de atmosfeer en in de wolken.
1 MAYER L. et al., (2024) – Widespread Pesticide Distribution in the European Atmosphere Questions their Degradability in Air – Environmental Science & Technology: 58(7), 3342-3352
DOI: 10.1021/acs.est.3c08488
2 BIANCO et al., (2025) – Are clouds a neglected reservoir of pesticides? – Environmental Science & Technology: 59