{"id":813,"date":"2026-09-23T20:53:45","date_gmt":"2026-09-23T18:53:45","guid":{"rendered":"https:\/\/npvap.be\/meander\/?p=813"},"modified":"2026-09-23T20:53:46","modified_gmt":"2026-09-23T18:53:46","slug":"ecologen-worden-kunstliefhebbers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/npvap.be\/meander\/2026\/09\/ecologen-worden-kunstliefhebbers\/","title":{"rendered":"Ecologen worden kunstliefhebbers"},"content":{"rendered":"\n

Dieren duiken al eeuwenlang op in de kunst. Vooral vlinders waren oorspronkelijk populair. De vlinder moest de toeschouwer eraan herinneren dat het leven fragiel en kort is en met de rups die sterft, waarna er een vlinder verschijnt, symboliseerden vlinders ook de verrijzenis. In de 15de<\/sup> eeuw illustreerden vlinders mee de marges van getijdenboeken. Een mooi voorbeeld is het getijdenboek dat de Franse schilder Jean Bourdichon illustreerde aan het einde van de 15de<\/sup>, begin 16de<\/sup> eeuw. Veel planten, vlinders en andere insecten zijn daarop goed herkenbaar (zie voorbeeld kolibrievlinder).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Veel van de grote meesters \u2013 onder andere Hans Memling en Hieronymus Bosch \u2013 verwerkten soorten zoals de kleine vos in hun schilderijen. Ook vleugels van de koninginnenpage werden vaak afgebeeld. De mooiste afbeeldingen van vlinders waren trouwens eerst in de kunst te vinden; de kwaliteit van de afbeeldingen in meer wetenschappelijke publicaties verbeterde pas later.<\/p>\n\n\n\n

\"Grote
Grote rosse vleermuis \u00a9 Wikimedia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Naast vlinders werden vogels veel geschilderd. Een overzicht daarvan vind je terug in het uitstekende boek \u2018Vliegwerk\u2019 van Matthias Depoorter (2015). Daarin beschrijft hij ook het werk \u2018Lucht\u2019 van Jan Breughel de Oude (1568-1625) uit het Louvre. Dit werk uit 1621 maakt deel uit van een serie met als andere elementen Vuur, Water en Aarde. Er werden meerdere series geschilderd, soms ook door de leerlingen van de meester. Op het schilderij dat Depoorter beschrijft, zijn zowel veel inheemse vogels als exotische vogelsoorten goed herkenbaar. De rijken van die tijd lieten van overal ter wereld vogels aanvoeren, onder andere om hun rijkdom te etaleren.<\/p>\n\n\n\n

Het Natuurpuntbericht van 8 juli 2026 vestigde echter de aandacht op een artikel1<\/a><\/sup> waarin een versie van \u2018Lucht\u2019, daterend van 1611, bewaard in Lyon, beschreven wordt. Op dit schilderij zijn meer dan 60 soorten vogels te zien: 40 inheemse soorten, minstens 14 exotische soorten en een paar huisdieren. Opmerkelijk is dat daarnaast ook vier vleermuizen worden afgebeeld. Wat het schilderij nog meer bijzonder maakt, is dat \u00e9\u00e9n vleermuis, ongetwijfeld de grote rosse vleermuis, afgebeeld is met een vogel in de bek. Van deze grote rosse vleermuis (Nyctalus lasiopterus)<\/em> is nog maar zeer recent bewezen dat ze ook jaagt op kleinere vogels, zoals roodborst en pimpelmees, als deze op trek zijn. Met DNA-analyse kon men tot 30 vogelsoorten herkennen in de uitwerpselen van deze vleermuis. Nu blijkt dat gedrag al in 1611 vastgelegd te zijn op doek!<\/p>\n\n\n\n

In tegenstelling tot de gewone rosse vleermuis, komt de grote rosse vleermuis, de grootste vleermuis van Europa, bij ons niet voor. Ze is te vinden in het zuiden van Europa, waar Breughel ze bij eerdere reizen naar Itali\u00eb kan gezien hebben. Op het schilderij is ook een grootoorvleermuis herkenbaar. De wetenschappers eindigen hun artikel met de opmerking dat \u201cde voortdurende digitalisering van museumcollecties en kunstgalerijen ecologen nieuwe mogelijkheden biedt om deze gegevens effici\u00ebnter te raadplegen en te analyseren. Misschien liggen er, net als in het geval van het schilderij \u2018Lucht\u2019 van Brueghel de Oude, in kunstwerken nog veel verborgen observaties te wachten om door ecologen ontdekt te worden.\u201d Zo wordt de eeuwenoude wederzijdse be\u00efnvloeding tussen kunst en wetenschap in ere gehouden.<\/p>\n\n\n\n

\"Kolibrivlinder
Kolibrivlinder \u00a9 Wikimedia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Een gelijkaardige studie2<\/a><\/sup>, gebaseerd op kunstwerken, bestudeerde de verspreiding van de snoek in Europa. Van de snoek bestaat er een noordelijke en een zuidelijke vorm, van elkaar gescheiden door de Alpen. De vorm in Itali\u00eb werd recent als soort erkend. Deze soort heeft op de flank eerder strepen dan vlekken.<\/p>\n\n\n\n

De studie analyseerde afbeeldingen van snoeken in de Europese kunst van de 13de<\/sup> tot het midden van de 20ste<\/sup> eeuw, om na te gaan of de weergegeven verschillen inzicht kunnen bieden in de historische verspreiding van snoeken. Van de 86 bekeken werken met snoeken konden er op basis van kleurpatronen 73 op soortniveau worden ingedeeld. Verschillende Noord-Europese kunstenaars die zuidelijke snoeken afbeeldden, brachten, net zoals Jan Breughel de Oude, enige tijd in Itali\u00eb door of hadden banden met de Italiaanse kunstwereld.<\/p>\n\n\n\n

Referenties<\/h2>\n\n\n\n
  1. ROMERO-VIDALA P., SANCHEZ-NAVARROB S., TENAC E & CLAVEROA M. (2026) – Natural history on canvas: Brueghel knew about bird-eating noctule bats \u2013<\/em> PNAS \u21a9<\/a><\/li>\n
  2. GIANNICO E., CHIAVINI L., NATAL M., DELLA BINA F., CHIAVONI F., BRUSTENGA L., ARDENGH A., FILONZI M., MARZANO F.N. & LUCENTINI L. (2026) – When art meets nature: understanding the historical distribution of European pikes – Rendiconti Lincei. Scienze Fisiche e Naturali, doi.org\/10.1007\/s12210-026-01445-6 \u21a9<\/a><\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dieren duiken al eeuwenlang op in de kunst. Vooral vlinders waren oorspronkelijk populair. De vlinder moest de toeschouwer eraan herinneren dat het leven fragiel en kort is en met de rups die sterft, waarna er een vlinder verschijnt, symboliseerden vlinders ook de verrijzenis. In de 15de eeuw illustreerden vlinders mee de marges van getijdenboeken. Een […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":871,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[15],"tags":[],"coauthors":[7],"class_list":["post-813","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fauna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=813"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/813\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":874,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/813\/revisions\/874"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/media\/871"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=813"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}