Het moet ergens in 2014 of 2015 geweest zijn dat ik voor het eerst een stijve naaldvaren zag groeien op een steile berm aan de zuidzijde van het Bos Terrijst (Schorisse), langs een van de wandelroutes die ik jaarlijks een tiental keren neem. Telkens ik daar passeerde, ging ik na of hij er nog stond. Drie jaar later was hij verdwenen. Hoe nauwkeurig ik ook rondkeek, het mocht niet baten. Ook dit jaar \u2013 2026 inmiddels \u2013 had ik er al enkele keren tevergeefs naar gezocht. Ik begon me zelfs af te vragen of ik me tien jaar geleden niet had vergist en me had verkeken op een afwijkend exemplaar van mannetjesvaren. Tot ik hem half juli plots terugvond: niet \u00e9\u00e9n maar drie exemplaren zelfs. Ik kan geen verklaring bedenken waarom die varen nu plots weer zijn opwachting maakt, in een extreem droge zomer, voorafgegaan door extreem natte zomers en winters en meerdere al even extreem hete lentes en zomers. Houdt naaldvaren misschien van de opeenvolging van extremen?<\/p>\n\n\n\n
Veel planten duiken ergens op om vervolgens weer te verdwijnen. Vaak is de verklaring simpel: door een of ander toeval komt er op een bepaalde plek zaad terecht en is het in staat om te kiemen en een volwassen plant te vormen, maar het is niet het juiste habitat om zich er langdurig te kunnen vestigen. Iets te koud in de winter of te heet in de zomer, gemiddeld genomen wat te nat of te droog, te veel schaduw en te weinig zon of omgekeerd, een te zure bodem of de verkeerde grondsoort\u2026 het kan aan van alles liggen. Heel wat planten zijn immers behoorlijk kieskeurig. En dus staan ze er het volgende jaar niet meer. Dat was onder meer het geval met een rapunzelklokje dat in 2025 in mijn tuin opdook en met een soortgenoot die tijdens datzelfde jaar in een wegberm in Zingem stond te bloeien. Niet meer terug te vinden in 2026. Idem voor een grote ratelaar in een berm nabij de Hospicebossen enkele jaren eerder: \u00e9\u00e9nmaal zien bloeien, daarna terug verdwenen. Ook orchidee\u00ebn kunnen er wat van: op meerdere plaatsen zag ik de voorbije tien jaar gevlekte orchis, hondskruid en bokkenorchis verschijnen en al even snel terug verdwijnen. Het zijn nu eenmaal kieskeurige wezentjes, onze inheemse orchidee\u00ebn. Ze moeten niet alleen in de juiste grondsoort terechtkomen, daarnaast moeten hun zaden de juiste bodemschimmels ontmoeten voordat ze kunnen kiemen. In wegbermen moet het maaibeheer dan ook nog eens meezitten en dat doet het meestal niet: in volle bloei worden ze weggerukt uit hun nieuwe standplaats, zonder dat ze de kans krijgen zaden te vormen.<\/p>\n\n\n\n
Achter het verschijnen en verdwijnen van plantensoorten kan nog andere logica schuilgaan, namelijk indien het om soorten gaat die een langlevende zaadbank vormen en aan pionierssituaties gebonden zijn. Soorten zoals gewone spurrie, zandmuur of kleine leeuwenbek zijn eenjarige voorbeelden hiervan. Hun zaden kiemen enkel op kale stukjes grond in de volle zon. Indien de vegetatie vervolgens terug dichter wordt, moeten ze wachten op een nieuwe gelegenheid en dat kan soms meerdere decennia duren voordat deze zich voordoet. Er zijn ook doorlevende soorten die afhankelijk zijn van tijdelijke pionierssituaties om te kiemen vanuit een oude zaadbank. Een voorbeeld hiervan is mannetjesereprijs. Enkele jaren geleden ontdekte ik onverwachts een mooie populatie hiervan in een stukje wegberm dat het jaar ervoor door de maaimachine was gefreesd in plaats van gemaaid. Het jaar daarop was er al geen spoor meer van te bekennen en dit is tot op heden nog steeds zo. Een andere populatie hield wel enkele jaren stand. Deze stond in een stukje wegberm dat met een grasmaaier kort werd gehouden, waardoor mannetjesereprijs niet zo snel werd weggeconcurreerd door hoog opschietende grassen.<\/p>\n\n\n\n
Achter het komen en gaan van planten zit soms een begrijpelijke logica, maar even vaak blijft het een boeiend en intrigerend raadsel.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het moet ergens in 2014 of 2015 geweest zijn dat ik voor het eerst een stijve naaldvaren zag groeien op een steile berm aan de zuidzijde van het Bos Terrijst (Schorisse), langs een van de wandelroutes die ik jaarlijks een tiental keren neem. Telkens ik daar passeerde, ging ik na of hij er nog stond. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":829,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"coauthors":[26],"class_list":["post-801","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-flora"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=801"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/801\/revisions\/830"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/media\/829"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=801"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=801"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=801"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=801"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}