{"id":539,"date":"2026-03-30T16:28:49","date_gmt":"2026-03-30T16:28:49","guid":{"rendered":"https:\/\/npvap.be\/meander\/?p=539"},"modified":"2026-03-30T17:56:31","modified_gmt":"2026-03-30T17:56:31","slug":"schatten-van-de-schijteput","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/npvap.be\/meander\/2026\/03\/schatten-van-de-schijteput\/","title":{"rendered":"Schatten van de Schijteput"},"content":{"rendered":"\n

Deze ongewone titel in Meander brengt ons terug naar de ijstijden, toen de Schelde meer dan een kilometer breed haar weg zocht in de vallei. Plaatselijk zijn de uitgeschuurde oevers van de winterbedding, o.a. te Melden en Berchem, nog getuigen van deze Pleistocene vallei.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Schedels en botten van mammoeten en andere ijstijdfauna bij het uitgraven van de Donkvijver in Oudenaarde bleven wat onderbelicht, maar getuigden toch van de grootsheid van dit landschap ooit. De vondst van rivierparelmossels in Asper en Ename1<\/a><\/sup> maakte voor mij de link met de (heel) oude geschiedenis van Kluisbergen, meer bepaald met de Schijteput in Meerse. Toen men in 1977 de Schelde recht trok, legde men bezinkingsbekkens aan waarin de aarde van de graafwerken terechtkwam. Toen die voldoende uitgedroogd waren, werd de grond in landbouwgebruik genomen en daar waren dan mossels en schelpen te vinden uit de diepere bedding die verwijst naar de Pleistocene ijstijdvallei, meer dan 12.000 jaar terug \u2026<\/p>\n\n\n\n

Mijn oudste herinnering is dat ik rond 1955 aan de hand van mijn grootmoeder ging kijken naar een in het slib vastgelopen schip. Dat was toen groot nieuws! De Schelde had toen nog iets schilderachtigs, voor ze in een rechtlijnig keurslijf werd gegoten. De mosselboot legde nog aan met getoeter aan de kade van de Pontstraat in Grijkoort (allicht ooit een veerpont daar?). IJsvogels en oeverzwaluwen broedden in de oevers, maar de vervuiling was er ook al, onder andere door de textielnijverheid. Er was toen ter hoogte van Meerse een grote bocht in de Schelde door uitschuring en oevererosie. In de volksmond noemde men dat \u2018inschijten\u2019, vandaar allicht de wat merkwaardige naam Schijteput?<\/p>\n\n\n\n

Terug naar die andere Berchemse mossels: ik vond tot in de jaren negentig op die opgespoten grond veel stevige mosselschelpen van de Bataafse stroommossel, een ondertussen hier uitgestorven soort van snelstromend, zuiver water. Speciaal was wel dat een groot deel daarvan middendoor was gebroken en bovendien lagen er ook meerdere silexafslagen. Dit gaf mogelijk aan dat er op die plaats een nederzetting was \u2013 op een slib\/zandbank in de rivier? \u2013 van steentijdmensen die er bivakkeerden en allicht de mossels als voedsel gebruikten. Ook zoetwaternerieten vond ik er, een kleurrijk schelpje dat nu ook verdwenen is.<\/p>\n\n\n\n

Maar er is meer: in diezelfde lagen werden even verder stroomafwaarts schelpen van de rivierparelmossel gevonden bij ruimingen en opgravingen. Ik citeer2<\/a><\/sup>: \u201cIn uitzonderlijke gevallen worden de schelpen 20 centimeter lang. (\u2026). De soort verdween echter, onder andere door achteruitgang van de waterkwaliteit en het opgraven van de mossels vanwege de soms aanwezige, zelfs aan het hof van koningen en keizers gewilde parels(!)\u201d. Er blijkt een verband te zijn met vissoorten zoals de toen nog aanwezige steur, waar de larven van de mossel zich aan de kieuwen vasthechten. Als parasiet brengen ze er maanden door en kunnen ze dus grote afstanden afleggen2<\/sup>. In het eerder geciteerde artikel1<\/sup> verwijst men naar vondsten in Ename en Asper in Holocene afzettingen, dus was het ook aan de Schijteput perfect mogelijk, alleen toen niet genoeg gezocht en nu ondergewerkt na jaren landbouw. Overigens moet dat Holoceen in het begin een heerlijke tijd voor mossels e.a. geweest zijn: zuurstof- en kalkrijk, zuiver en helder wild water als perfecte condities.<\/p>\n\n\n\n

Het merkwaardige tijdschrift La Hulotte<\/em>3<\/a><\/sup> wijdde in 2014 een volledig nummer aan deze mossel, zoals gewoonlijk opgeluisterd met tal van schitterende tekeningen.<\/p>\n\n\n\n

De soort is met uitsterven bedreigd en wordt wereldwijd gezien als een van de meest bedreigde grotere ongewervelden. Nu zijn ze nog te vinden in de Ebro en in een aantal Franse rivieren zoals de Charente. Ooit vormden ze echte \u2018banken\u2019 dicht tegen elkaar, in gezelschap van andere soorten, in Ename werden bij een site uit het Neolithicum nog 15 andere soorten gevonden4<\/a><\/sup>, zoals Bataafse en bolle stroommossel, schilder-, vijver- en zwanenmossel .<\/p>\n\n\n\n

Ze werden voor de parels met duizenden \u2018gekraakt\u2019 of als voedsel gebruikt, maar het is uiteindelijk de watervervuiling die de doodsteek gaf. Dat is logisch wegens de overdosis voor deze waterzuiveraar bij uitstek, denk daarbij ook, maar misschien beter niet te veel, aan mossels? Ook het verdwijnen van de steur als \u2018draagvis\u2019 is misschien wel onderschat, de fameuze schakel in de ketting? Dit is ook voor het verdwijnen van veel andere soorten allicht van tel, iets waar de wetenschap maar moeizaam in vordert, om diverse redenen. We denken daarbij aan de \u2018neven\u2019effecten van pesticiden, PFAS enz. Overigens is in de schelp van onze mossels perfect aan te duiden waar de industrie een woordje begon mee te spreken in zijn verdwijnen, vastgelegd in de kalkopbouw van honderdjarige generaties.<\/p>\n\n\n\n

Daarmee wordt zoveel jaar later een aanvulling aan de fauna geleverd en wordt meteen een tipje opgelicht van die wondere geschiedenis van de Scheldevallei \u2026<\/p>\n\n\n\n

Dus was het ook niet helemaal raar toen ik op mijn zoektochten aangesproken werd door de duidelijk ge\u00ebrgerde vrouw van de landbouwer, zittend in de Minaraad: \u201cwat ik daar nu toch in godsnaam op hun grond liep te doen\u201d. Schatten zoeken uit de ijstijd was mijn wat onvoorziene antwoord, en het was ook niet helemaal onjuist. Stel je voor: dure parels! Maar dat wist ik toen nog niet. Allicht was daarmee haar onrust niet opgelost en (maar ik geef toe \u2018met binnenpret\u2019) wel haar nieuwsgierigheid nog gegroeid?<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"
\u00a9 Norbert Desmet<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
\u00a9 Norbert Desmet<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n
  1. KUIJPER W.J., DEBRUYNE S. & PARENT J.P. (2025) – The Holocene occurrence of the giant freshwater pearl mussel Pseudunio auricularius (Spengler,1793) (Bivalvia: Margaritiferidae) in Belgium and the Netherlands. – Basteria, 89 (2): 232-239 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. Nature today, 27-12-2025: https:\/\/www.naturetoday.com\/intl\/nl\/nature-reports\/message\/?msg=34786<\/a> \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  3. La Hulotte N\u00b0101 (2014) – La Mulette perli\u00e8re – la grand-m\u00e8re du ruisseau \u00e0 truites \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  4. CROMB\u00c9 P., JACOPS J., AMEELS V., DEBRUYNE S., DEFORCE K., DE GROOTE I., DE MULDER G., HALBRUCKER \u00c9., PARENT J.-P., ROBERT P., VANDENDRIESSCHE H. & TEETAERT D. (2024) – The Neolithic wetland site of Ename-Stuw (Scheldt valley, BE) – Notae Praehistoricae 44: 25-62. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Deze ongewone titel in Meander brengt ons terug naar de ijstijden, toen de Schelde meer dan een kilometer breed haar weg zocht in de vallei. Plaatselijk zijn de uitgeschuurde oevers van de winterbedding, o.a. te Melden en Berchem, nog getuigen van deze Pleistocene vallei. Schedels en botten van mammoeten en andere ijstijdfauna bij het uitgraven […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":591,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":"[{\"content\":\"KUIJPER W.J., DEBRUYNE S. & PARENT J.P. (2025) - The Holocene occurrence of the giant freshwater pearl mussel Pseudunio auricularius (Spengler,1793) (Bivalvia: Margaritiferidae) in Belgium and the Netherlands. - Basteria, 89 (2): 232-239\",\"id\":\"60f6ee44-871a-4fb4-8ee9-7219224e4a6f\"},{\"content\":\"Nature today, 27-12-2025: https:\/\/www.naturetoday.com\/intl\/nl\/nature-reports\/message\/?msg=34786<\/a>\",\"id\":\"fd7096e8-54f9-48ba-9d7b-e65039d17480\"},{\"content\":\"La Hulotte N\u00b0101 (2014) - La Mulette perli\u00e8re - la grand-m\u00e8re du ruisseau \u00e0 truites\",\"id\":\"401306c2-2e07-4bfa-83fe-773d94785088\"},{\"content\":\"CROMB\u00c9 P., JACOPS J., AMEELS V., DEBRUYNE S., DEFORCE K., DE GROOTE I., DE MULDER G., HALBRUCKER \u00c9., PARENT J.-P., ROBERT P., VANDENDRIESSCHE H. & TEETAERT D. (2024) - The Neolithic wetland site of Ename-Stuw (Scheldt valley, BE) - Notae Praehistoricae 44: 25-62.\",\"id\":\"e4788c5d-5af5-4720-a144-8bbb2e74446f\"}]"},"categories":[52],"tags":[],"coauthors":[10],"class_list":["post-539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geschiedenis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=539"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/539\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":653,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/539\/revisions\/653"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/media\/591"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=539"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/npvap.be\/meander\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}